گزارش شب های مستند خانه سینما / «لب‌شور»؛ روایتی از بحران میانکاله

در ادامه برنامه «شب‌های مستند خانه سینما»، عصر سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، مستند «لب‌شور» به کارگردانی جواد وطنی به همت کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و با همکاری خانه سینما به نمایش درآمد.

پس از نمایش فیلم، نشست نقد و بررسی با حضور جواد وطنی( کارگردان اثر) محمدحسن دامن‌زن( مستندساز و کارشناس مهمان) و مصطفی شیری(دبیر کارگروه نمایش انجمن کارگردانان مستند) برگزار شد.

به گزارش جهان سینما به نقل از روابط عمومی خانه سینما، در ابتدای نشست، جواد وطنی درباره چگونگی شکل‌گیری ایده فیلم گفت: تصاویر فیلم برگرفته از برداشت‌های ذهنی من از مازندران بود. ساخت این مستند را با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی آغاز کردیم و تولید آن سه سال به طول انجامید.

وی در پاسخ به پرسش مصطفی شیری درباره میزان نزدیکی نتیجه نهایی فیلم به آنچه در زمان فیلم‌برداری در نظر داشته است، توضیح داد: خوشبختانه نتیجه نهایی فیلم به آنچه در زمان فیلم‌برداری ثبت کردم و انتظار داشتم، نزدیک است. در ابتدا پژوهشی درباره میانکاله انجام دادم. شخصیت اصلی فیلم، علی ابوطالبی بود که منابع تصویری ارزشمندی در اختیار داشت و آن‌ها را در اختیار من قرار داد. او در واقع شکارچی‌ای بود که به حافظ محیط زیست تبدیل شد.

وطنی با اشاره به واکنش‌ها نسبت به نمایش فیلم در مازندران گفت: پس از نمایش فیلم در مازندران، برخی مرا به سیاه‌نمایی متهم کردند و واقعیت‌ها را نمی‌پذیرفتند، اما بعدها کارشناسان محیط زیست تأیید کردند که سم وارد تالاب شده بود.

این مستندساز درباره انتخاب عنوان فیلم نیز توضیح داد: لب‌شور به ترکیب آب شیرین و شور اشاره دارد؛ محیطی که محل زندگی ماهی‌هاست. در فیلم به مسئله سمی شدن آب این منطقه پرداخته‌ایم. در آن سال حدود چهل هزار پرنده از بین رفتند.

وی همچنین بر اهمیت حضور جوامع محلی در حفظ زیست‌بوم میانکاله تأکید کرد و گفت: میانکاله بدون بومیان با مشکل مواجه می‌شود، زیرا فعالیت‌هایی مانند دامداری و شیلات که بخشی از زندگی و معیشت مردم منطقه است، از میان خواهد رفت.

وطنی در ادامه از عوامل فیلم قدردانی کرد و گفت: جا دارد از فواد قهرمانی، آهنگساز فیلم، برای موسیقی بسیار خوب و از آرش اسحاقی برای تدوین و گفتار متن و همچنین از همه عوامل فیلم تشکر کنم.

کارگردان «لب‌شور» درباره استفاده از تصاویر هوایی در فیلم نیز توضیح داد: ما در منطقه‌ای کار می‌کردیم که پوشش انبوه درختان، نمایش وسعت آن را دشوار می‌کرد. با دوربینی که روی زمین، سه‌پایه یا روی دست قرار داشت، نمی‌توانستیم گستردگی این فضا را به‌خوبی نشان دهیم و به همین دلیل از تصاویر هوایی استفاده کردیم.

در ادامه نشست، مصطفی شیری با اشاره به رویکرد فیلم در مواجهه با مسائل زیست‌محیطی و مسئولیت مدیران، گفت: آقای وطنی در بخشی از صحبت‌هایشان اشاره کردند که پس از ساخت فیلم، از سوی برخی به سیاه‌نمایی متهم شده‌اند، در حالی که به اعتقاد من، لحن کلی فیلم نه‌تنها سیاه‌نمایانه نیست، بلکه دلسوزانه و تا حدی مداراگرایانه است. فیلم در مواجهه با قصورها و سوءمدیریت‌هایی که طی سالیان به تخریب محیط زیست منطقه منجر شده‌اند، رویکردی محتاطانه دارد و به نظرم می‌توانست در این زمینه صریح‌تر و گزنده‌تر باشد.

در بخش دیگری از نشست، محمدحسن دامن‌زن، مستندساز به بررسی ویژگی‌های ساختاری و سینمایی «لب‌شور» پرداخت و گفت: می‌توان فیلم را از منظر کارگردانی، فیلم‌برداری و گفتار متن بررسی کرد. مجموعه این عناصر در کنار یکدیگر به شکل‌گیری فیلمی خوب منجر شده است.

وی با تأکید بر کیفیت گفتار متن فیلم اظهار کرد: گفتار متن، گفتاری متشخص و درست است. کسی که آن را نوشته، از شعور ادبی و توانایی بالایی در توصیف و پیوند گفتار با تصاویر برخوردار است. گفتار بر تصاویر سوار می‌شود، همراه آن‌ها حرکت می‌کند و مخاطب را به جای خوبی می‌رساند.

دامن‌زن ادامه داد: گفتار متن ما را آماده می‌کند تا میانکاله را از نگاه یک انسان ببینیم؛ منطقه‌ای که شیلات یکی از مشاغل مهم آن به شمار می‌رود.

این مستندساز با اشاره به نقش تصاویر آرشیوی در ساختار روایی فیلم، گفت: تصاویر آرشیوی در جهت درام درونی فیلم حرکت می‌کنند. گفتار متن مخاطب را به یک باور می‌رساند و یکی از مؤلفه‌های درخشان اثر، استفاده از آرشیو است. کارگردان تصاویر آرشیوی را در خدمت درام قرار داده و از آن‌ها برای رساندن مخاطب به آگاهی تازه‌ای استفاده کرده است. آرشیوها در این فیلم بسیار سینمایی به کار گرفته شده‌اند.

دامن‌زن در ادامه، کارگردانی اثر را از نقاط قوت آن دانست و بیان داشت: کارگردانی فیلم بسیار خوب است و تصاویر به‌درستی هدایت شده‌اند. برای مثال، در صحنه‌ای که محیط‌بان از پله‌ها بالا می‌رود و با دوربین به پرندگان نگاه می‌کند، یا در حضور قایقران در قایق و شخصیت شاعر، همه عناصر در جای درست خود قرار گرفته‌اند.

وی همچنین درباره فیلم‌برداری «لب‌شور» گفت: فیلم‌برداری اثر جهت‌دار و حساب‌شده است. در فیلم نماهایی بسیار سرسبز می‌بینیم که در پلان بعدی به بیابان و سپس به آتش‌سوزی می‌رسند. رنگ و نور نیز کاملاً با فضای فیلم هماهنگ است.

محمدحسن دامن‌زن در پایان سخنان خود ضمن قدردانی از سازندگان فیلم، ابراز امیدواری کرد که در آینده نیز شاهد آثار موفق دیگری از جواد وطنی باشد.

در پایان این نشست، حاضران پرسش‌ها و دیدگاه‌های خود را درباره فیلم مطرح کردند و عوامل و مهمانان نشست به آن‌ها پاسخ دادند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *