جواد انصافی، بازیگر، کارگردان و پژوهشگر تئاتر، در دو کتاب «جشن تیرگان و نمایش سیاه‌بازی تیر» و «سامبولی بلیکم؛ فرهنگنامه هنرمندان و شادی‌آفرینان ایران‌زمین»، به بازشناسی آیین‌های کهن ایرانی و ثبت تاریخ هنرمندان طنز و شادی‌آفرین کشور پرداخته است.
جواد انصافی با سال‌ها فعالیت در عرصه نمایش‌های سنتی و پژوهش در فرهنگ نمایشی ایران، در کتاب «جشن تیرگان و نمایش سیاه‌بازی تیر» به معرفی یکی از جشن‌های کهن ایرانی پرداخته است. تیرگان در سیزدهم تیرماه برگزار می‌شود و با نام آرش کمانگیر، نماد فداکاری و عشق به میهن، پیوند دارد.
انصافی در توضیح پیشینه جشن تیرگان به روایت آرش کمانگیر اشاره می‌کند؛ پهلوانی که بنا بر این روایت، برای بازگرداندن مرزهای پیشین ایران تیر خود را رها می‌کند و جانش را در راه میهن از دست می‌دهد.
او در این پژوهش، تیرگان را از چهار منظر تاریخی، اسطوره‌ای، دینی و اجتماعی و آیینی بررسی کرده و به موضوعاتی همچون دفاع از سرزمین، همبستگی ایرانیان، آب، باران‌خواهی و پیوند این جشن با کشاورزی و طبیعت پرداخته است. در پایان کتاب نیز نمایشنامه‌ای در قالب سیاه‌بازی آمده که موضوعات و آیین‌های مرتبط با تیرگان را با زبان طنز و نمایش بازآفرینی می‌کند.
دومین اثر او با عنوان «سامبولی بلیکم؛ فرهنگنامه هنرمندان و شادی‌آفرینان ایران‌زمین»، حاصل سال‌ها تحقیق و گردآوری اطلاعات و در حدود ۷۵۰ صفحه است. انصافی در این مجموعه تلاش کرده هنرمندان فعال در عرصه طنز و شادی‌آفرینی را از دوره‌های تاریخی، از جمله دوران اشکانیان، تا روزگار معاصر معرفی کند و با نگاهی استانی، سهم هنرمندان مناطق مختلف ایران را در این حوزه ثبت کند.
این فرهنگنامه گونه‌های متنوعی از هنرهای شادی‌آفرین، از جمله سیاه‌بازی، کمدی‌خوانی، پیش‌پرده‌خوانی، تقلید صدا و استندآپ کمدی را در بر می‌گیرد.
یکی از بخش‌های قابل توجه کتاب، بررسی کمدی‌خوانی و تأثیر آن بر موسیقی، تئاتر، سینما، رادیو و تلویزیون است. انصافی در این بخش به هنرمندان و خوانندگانی همچون ایرج، سخایی، جمال وفایی و بدیع‌زاده اشاره می‌کند و نقش کمدی‌خوانی را در گسترش طنز و شادی در فرهنگ عمومی ایران مورد توجه قرار می‌دهد.
هدف اصلی نویسنده از تدوین این فرهنگنامه، ایجاد مرجعی برای شناخت هنرمندان طنزپرداز و شادی‌آفرین ایران و ثبت نام کسانی است که در شهرها و استان‌های مختلف، با هنر خود به شادی مردم پرداخته‌اند؛ هنرمندانی که بخشی از تاریخ هنر مردمی و نمایشی کشور را شکل داده‌اند، اما بسیاری از آن‌ها کمتر در منابع مکتوب معرفی شده‌اند.
این دو اثر، در کنار معرفی آیین‌ها و چهره‌های هنری، تلاشی برای حفظ میراث نمایشی، ثبت تاریخ شفاهی هنر ایران و انتقال تجربه نسل‌های گذشته به هنرمندان و پژوهشگران آینده به شمار می‌روند.
ناشران:
«جشن تیرگان و نمایش سیاه‌بازی تیر»: نشر افروز
«سامبولی بلیکم؛ فرهنگنامه هنرمندان و شادی‌آفرینان ایران‌زمین»: انتشارات هزاره ققنوس